Europa barbarica, Europa christiana

Europa barbańca, Europa christiana. Są to określenia bardzo stare. Pierwsze korzeniami sięga czasów przedchrześcijańskich. Rzymianie za barbarzyńców uważali wszystkich tych, którzy nie należeli do grecko-rzymskiej wspólnoty kulturowej. Gdy patrzyli na mapę polityczną Europy, barbarzyńskimi nazywali kraje i ludy położone na północ od granic ich państwa. Pojęcie to przetrwało przez tysiąclecia i zachowało swoją wartość dla historyka, z tym że współczesny badacz starożytności i wieków średnich modeluje je według własnych potrzeb. Chętnie się wyrzeka pejoratywnego wydźwięku, jakiego termin `barbarzyński` nabierał w ustach Greka i Rzymianina. Nie rezygnuje natomiast z przekonania, że istniały znaczne różnice w urządzeniach politycznych, w strukturach społecznych, w kulturze i mentalności między światem rzymskim a krajami i ludami, które pozostały poza jego granicami. Jest to powód, dla którego terminy barbarzyństwo i Europa barbarzyńska warte są utrzymania. Chrześcijaństwo powstało w Imperium Romanum i przez pierwsze stulecia rozwijało się głównie w jego obrębie. Właściwie dopiero w średniowieczu zaczęło ono przenikać do krajów barbarzyńskich. Proces chrystianizacji Barbaricum był powolny, trwał przez całe wieki, ale w końcu objął wszystkie kraje europejskie. W ten sposób narodziła się Europa chrześcijańska. Na zagadnienia te rzuciły nowe światło badania Karola Modzelewskiego. Wykazały one, że proces chrystianizacji Barbaricum był jednocześnie procesem jego debarbaryzacji, i to w bardzo głębokim znaczeniu. Chodzi nie tylko o to, że religie pogańskie ustępowały miejsca religii, która po części ukształtowała się pod wpływem cywilizacji grecko-rzymskiej. Otóż chrystianizacja dogłębnie przemieniała struktury społeczne i mentalne świata barbarzyńskiego. Do pewnego stopnia dostosowywała je do pojęć cywilizacji klasycznej, której była wehikułem. Karol Modzelewski używa nawet sformułowania brzmiącego na pozór paradoksalnie: to właśnie chrześcijaństwo prowadziło do sekularyzacji różnych obszarów życia. fragment wstępu