Jednostkowość i wydarzenie

Jean-François Lyotard (1924-1998), francuski filozof; jeden z twórców i główny przedstawiciel postmodernizmu. We współczesnym namyśle nad doświadczeniem estetycznym można wskazać takie stanowiska, które pozwalają przemyśleć pojęcie transcendencji, pozbawione residuów klasycznego myślenia metafizycznego. Lyotard pojmuje istotę malarstwa jako grę dwóch przeciwstawnych sił. Pierwsza dąży do uporządkowania elementów w ramach określonego systemu, druga siła rozsadza ów system, gdyż mieści się na zewnątrz niego, jest radykalnie względem niego heterogeniczna. Sztuka jest obdarzona funkcją krytyczną. Z wnętrza danego systemu pozwala dokonać refleksji nad warunkami, które z koniecznością muszą zostać spełnione, by mógł on funkcjonować. Warunki te są w wypadku każdego systemu – zarówno językowego, jak i malarskiego – związane z różnorodnymi strategiami wykluczania oraz, jak to określa Lyotard, „ represji”. Krytyczna funkcja sztuki polega na umożliwieniu „ zjawienia się” tego, co zostało wykluczone – tego, co jawi się w danym jednostkowym dziele sztuki jako niezrozumiałe, niedefiniowalne, niedyskursywne. Sztuka nie jest dla Lyotarda filozoficzną protezą w momentach, gdy myśl się gubi i można puścić zasłonę dymną estetycznej egzaltacji. Nieprzypadkowo stanowi stały punkt odniesienia, umożliwia bowiem myślenie o tym, co przekracza w absolutny sposób wszystko, co „ wewnątrzświatowe” (związane z tym, co zrozumiałe, zgodne z ustalonym porząd- kiem, schematem poznawczym). Piotr Schollenberger – doktor, pracuje w Zakładzie Estetyki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się tradycją fenomenologiczną, problematyką doświadczenia estetycznego, zagadnieniami estetyki współczesnej i teorii sztuki. Autor rozpraw i przekładów z zakresu estetyki i filozofii sztuki; napisał książkę Granice poznania doświadczenia estetycznego (2014).