"[...] Pomimo wydania książki Wiktora Fenrycha już w 2001 roku, kolejne opracowania dotyczące bitwy pod Oliwą, które ukazały się w następnych latach, niestety również nie wykazały pełnego wykorzystania dostępnego materiału źródłowego, i co istotne – zgodności z nim. O ile uwzględniono w piśmiennictwie wszystkie aspekty historyczne, omawiając szeroko i ze szczegółami podłoże i przebieg konfliktu polsko-szwedzkiego oraz znaczenie bitwy – do czego z pewnością nie trzeba już powracać – to sam opis zmagań w bitwie przed redą gdańską wymaga w mojej ocenie powtórzenia, jednakże z pełnym i rzetelnym wykorzystaniem Diariusza Królewskiej Komisji Okrętowej. Wyjątkowa wartość poznawcza tego źródła wymaga podjęcia wysiłku nie tylko pełnego spożytkowania zawartego w nim bogatego materiału, ale też przeprowadzenia rewizji dotychczasowych ustaleń historiografii bitwy. W niniejszym opracowaniu znaczącym wątkiem stała się więc polemika – przedstawienie poglądów odmiennych od wielu powtarzanych wciąż twierdzeń – zatem kierowane jest ono przede wszystkim do osób, które zagadnienia dotyczące bitwy pod Oliwą poznały już z wcześniejszych publikacji. Ponadto pojawia się w nim również istotne novum w postaci plansz bitewnych pokazujących szczegółowo manewry wykonywane przez okręty, co zostało oparte na analizie zeznań uczestników bitwy. Jak się okazuje, jest to przez nich wyraźnie omówione, a nie było dotąd w piśmiennictwie poruszane lub przedstawiane zgoła inaczej, niż wynika z lektury Diariusza". (fragment Wstępu) Spis treści: Wstęp /7 Rozdział I. Opis przebiegu bitwy /9 Rozdział II. Istotne pytania /49 Czy Szwedzi zamierzali wysadzić desant? /49 Co znaczy wyraz " dörgelegt"? /50 Działa dziobowe czy foglerze? /51 Rapier czy miecz dwuręczny? /52 Czy eskadrą szwedzką dowodził wybitny admirał? /53 Czy muszkieterzy strzelali kulami drutowymi? /54 Czy była masakra własnych ludzi? /56 Czy okręty szwedzkie postawiły lizele i dzięki temu uciekły? /60 Czy wśród załóg okrętów króla Zygmunta III byli Polacy? /60 Czy nazewnictwo użyte w opisach bitwy pod Oliwą jest prawidłowe? /65 Rozdział III. Za kratkami galionu, czyli co miał odszczekać starszy kuzyn /77 Rozdział IV. Dextera Domini, czyli o banderach króla Zygmunta III /83 Flagi i bandery w dawnym europejskim obyczaju morskim /84 Dextera Domini - Prawica Pańska /88 Polska bandera królewska /96 Polska bandera narodowa /104 Próba rekonstrukcji wizerunku bander /107 ANEKS. Lista imienna urzędników Królewskiej Komisji Okrętowej oraz członków załóg okrętów królewskich Zygmunta III, wymienionych w Diariuszu /115 Bibliografia /117 1/ Spis z natury /33 2. Widma w łaźni /70 3. Ruchome obrazy /105 4. Władza nadawania nazw /142 5. Dziennik wywózek /160 6. " Wielkie czystki" a prawa człowieka /180 7. Zesłaniec kolonizatorem /202 8. Hierarchie rasowe /223 Epilog: zmiany granic, zmiany tożsamości /261 Przypisy /275 Źródła archiwalne /327 Podziękowania /329 Indeks /331
