Obecnie natomiast z wielką radością oddajemy w ręce Czytelników tom kolejny, tym razem o charakterze syntezy, pióra wybitnego francuskiego badacza Marcela Pacaut, którego sylwetkę przedstawia w przedmowie do polskiego wydania jego uczennica, Denyse Riche. Autor w sposób niezwykle przystępny przedstawia panoramę dziejów Cluny od jego założenia w początku X wieku aż do kasaty u schyłku wieku XVIII. Trzeba podkreślić, że jest to w zasadzie jedyna współczesna monografia kompleksowo ujmująca ośmiowiekową kluniacką historię. Praca nad obszernym tekstem nie była łatwa. Choć autor pisze w konwencji popularno-naukowej, nie stosując aparatu naukowego, to jednak używa szeregu terminów oraz przytacza szereg imion postaci i nazw własnych, które nie tylko że nie mają polskich odpowiedników, lecz są dla polskiego Czytelnika zupełnie nieznane. Starając się zachować styl autora, tylko w nielicznych wypadkach dodano wyjaśniające przypisy, zaś krótkie uzupełnienia dokonane w tekście podano w nawiasach kwadratowych. Rozszerzono natomiast bibliografię zarówno o te pozycje, które ukazały się już po wydaniu książki Pacauta, jak i te, które nie zostały przez niego zamieszczone, a które mogą być pomocne dla zainteresowanych kluniacką historią i kulturą. Osobno podano wydania źródeł i opracowań dostępnych w języku polskim.