Wrzesień 1939 to najgorszy miesiąc w historii Polski. Choć przez europejskie mocarstwa potraktowana przedmiotowo, Polska odegrała wówczas swoją rolę jako podmiot własnej historii. Ani polskie władze, ani społeczeństwo nie poddały się groźbom i szantażom sił totalitarnych. Rzeczpospolita nie zgodziła się na żaden dyktowany przez nie układ. Dała dowód niezawisłości, jako pierwszy kraj przyszłej koalicji demokratycznej Europy. Wrzesień 1939 przyniósł całkowitą katastrofę. Pozostawiona przez aliantów sama sobie, Polska nie miała szans na odparcie podboju ani III Rzeszy, ani ZSRR. Jej samotny opór był jedynie aktem o charakterze symbolicznym. W tym wymiarze to ponadczasowe zwycięstwo. Okres sierpień-październik 1939 był niezwykłą lekcją dla Polski, Europy, świata. Czy ta lekcja została zrozumiana? Z perspektywy Unii Europejskiej można sądzić, że tak. Ale czy istnienie Unii może uspokajać, skoro poza nią tyle jeszcze sił, które z tamtej lekcji wynoszą zupełnie inną wiedzę?
