Materiały etnograficzne z Pomorza Gdańskiego. Kaszuby - Kociewie - Powiśle

Materiały etnograficzne z Pomorza Gdańskiego ukazują dziedzictwo kulturowe, zwyczaje i pieśni z Kaszub, Kociewia oraz Powiśla i do dziś stanowią niezastąpione źródło informacji o ludowości polskich mieszkańców dawnych Prus Zachodnich. Zamieszczone w niniejszej publikacji materiały mogą posłużyć przede wszystkim do odkrywania bogactwa kulturowego tych regionów, co z kolei jest ważnym elementem kształtowania się lub odkrywania tożsamości regionalnej. Ponadto w tekstach J. Łęgowskiego znajduje się wiele interesujących odniesień do współczesnych mu realiów społeczno-politycznych, które znacząco wpłynęły na tematykę podejmowaną przez ówczesnych naukowców oraz sposób podejścia do wielu kwestii, w tym kwestii językowych. Materiały te mogą więc stanowić ciekawy punkt wyjścia do kolejnych rozważań naukowych i popularyzatorskich. Spis treści Słowo wstępne 7 KOMENTARZE DO WYDANIA Józef Łęgowski – naukowiec rodem z Powiśla 9 Józef Łęgowski na tle swoich czasów 18 Z dziejów badań etnograficznych na Pomorzu Gdańskim w okresie działalności Józefa Łęgowskiego (wybrani badacze) 27 Józef Łęgowski – prekursor badań nad pomorskimi tożsamościami? 31 CZĘŚĆ I: KASZUBY I KOCIEWIE Wstęp 43 I. Język lechicki, gwara kaszubska w stosunku do gwar połabskich i polskich; parafiańszczyzny kaszubskie; gwara kociewska 45 II. Okolice zamieszkałe przez Kaszubów i Kociewiaków, podania i piosnki przywiązane do okolic i miejscowości 63 III. Zwyczaje i przesądy przy urodzeniu, chrzcie, ślubach i pogrzebach. Wieszcze i upiory 87 IV. Zwyczaje w czasie Bożego Narodzenia, Nowego Roku, Trzech Króli, Zapust, Wielkiego Piątku, Wielkanocy i Zielonych Świątek. Sobótka, święcenie ziela i owsa 101 V. Praca w polu i w domu, uroczystości żniwne, zabawy dzieci i starszych, uroczystości weselne. Mieszkanie, ubiór i pożywienie 116 VI. Krosnięta, zmory, jeźdźcy nocni i inne duchy, pieniądze palące się. Przepowiednie śmierci, powstawanie umarłych. Czarownice i guślarze, uroczenie zwierząt i ludzi, zażegnywania i leki, zaklęcia. Środki przeciw wściekliźnie. Zabobony złodziei 140 VII. Zagadki i przysłowia, imiona osobowe, nazwy dni i miesięcy, zwierząt domowych i dzikich, nawoływanie i odpędzanie zwierząt wyrazy dziecinne 169 VIII. Pieśni ludowe kaszubskie i kociewskie 177 CZĘŚĆ II: URZĄDZENIA SPOŁECZNE, ZWYCZAJE I GWARA W MALBORSKIEM I. Urządzenia społeczne i zwyczaje 207 II. Gwara malborska 227 Spis wyrazów, właściwych gwarze malborskiej i kociewskiej 236 Przysłowia i sposoby mówienia w Malborskiem 243 Pieśni ludowe 244 Bajki 247 CZĘŚĆ III: PIEŚNI LUDOWE W DAWNYM WOJEWÓDZTWIE MALBORSKIEM Pieśni ludowe w dawnym województwie malborskiem 251 CZĘŚĆ IV: LUDNOŚĆ POLSKAW PRUSACH ZACHODNICH Ludność polska w Prusach Zachodnich 263 Statystyka pojedynczych okolic 287 Powiaty lęborski i bytowski 287 Kaszuby 290 Powiaty gdański miejski i niziński, malborski i elbląski 298 Powiaty sztumski, kwidzyński z prawej strony Wisły i suski 302 Powiaty grudziądzki, chełmiński, wąbrzeski, toruński, brodnicki i lubawski 308 Powiaty tczewski, starogardzki, chojnicki, tucholski i świecki 315 Powiaty złotowski, człuchowski i wałecki 320