Książka niniejsza nie jest podręcznikiem, jest książką do czytania. Ma ona powiedzieć tym, którzy chcą to wiedzieć, co to jest nasz naród, skąd się on wziął i jak się rozwinął, co w przeszłości osiągnął i jakie przeszkody w życiu swoim pokonał. Jest to trochę tak, jak opowiedzenie młodemu synowi czy córce o przeszłości ich rodziny, o dawno zmarłych dziadkach i pradziadkach. Przecież normalnie, każdy chce wiedzieć, kim byli jego przodkowie i chętnie opowiadań o przeszłości swej rodziny słucha. A naród — to jest tak jak rodzina: to jest zbiorowość, która złączona jest poczuciem jedności i solidarności, mająca wspólną przeszłość, przejęta wzajemną czułością i przywiązaniem. Ale naród, to jest coś o wiele od rodziny większego i mocniejszego. Każdy normalny człowiek kocha swego ojca i matkę, swoją żonę i swoje dzieci. Życzy im wszystkiego dobrego, boleje nad ich nieszczęściami i przykrościami, cieszy się ich radościami, jest dumny z tego, co stanowi ich zasługi, osiągnięcia i cnoty, wstydzi się za nich, jeśli w czymś nie dopisali lub zawinili. Każdy normalny człowiek, w jeszcze większym stopniu, kocha swój naród i czuje się z nim związany. I ma świadomość, że jego naród — to jesteśmy „ my”. A inne narody, to są ludzie może zacni i godni szacunku, ale jednak obcy. „ Nie my”. I cieszy się sprawami swojego narodu lub martwi się nimi i pragnie przyczynić się do dobra tego narodu, służyć mu, pracować dla niego i być z niego dumnym, i być mu wiernym. Każdy członek narodu powinien, i w istocie chce, znać przeszłość swojego narodu. To znaczy wiedzieć, jakie były losy tego narodu — dobre i złe, radosne i smutne — w czasach minionych, pokolenie za pokoleniem, stulecie za stuleciem. Wiedzieć, co przeżywali jego dziadowie i pradziadowie, i pra–pra, wiele razy powtarzając to słówko pra–, praojcowie w dawnych wiekach. Jędrzej Giertych (z Przedmowy) Spis rzeczy tomu pierwszego Słowo wstępne Przedmowa PRADZIEJE PIASTOWIE Państwo Polan Wielka decyzja Mieszko I. Chrzest Polski Bolesław Chrobry Polska zapora ekspansji niemieckiej Święty Wojciech i misja pruska Ustanowienie polskiego Kościoła Przebieg rządów Bolesława Chrobrego Koronacja Mieszko II Pomieszkowa ruina Kazimierz Odnowiciel Bolesław Śmiały Walka cesarstwa z papiestwem Canossa Polityka Bolesława Śmiałego w obliczu sporu papiestwa i cesarstwa Zamordowanie Świętego Stanisława Upadek Bolesława Śmiałego Władysław Herman Bolesław Krzywousty Testament Bolesława Krzywoustego Polska w podziałach Jedność Polski w podziałach Napór niemiecki Dwa obozy Dążenie do zjednoczenia Narodziny państwa krzyżackiego nad Bałtykiem Najazd mongolski Kolonizacja niemiecka Zagrożenie czeskie Łokietek Zagarnięcie Pomorza przez Krzyżaków Kazimierz Wielki POLSCY ANDEGAWENI Ludwik Węgierski Jadwiga JAGIELLONOWIE Litwa Jagiełło Litwa w dziejach Polski Grunwald Rządy Jagiełły w Polsce Polskie a krzyżackie pojęcie o krzewieniu chrześcijaństwa Warneńczyk i Warna Kazimierz Jagiellończyk Oleśnicki Sprawy husyckie, czeskie i śląskie Jagiellońska polityka dynastyczna Odzyskanie Pomorza Sprawa brzegów czarnomorskich i sprawy tureckie Moskwa Jan Olbracht i Aleksander Zygmunt Stary Reformacja Sekularyzacja Prus Zygmunt August Kontrreformacja Unia lubelska Inflanty Przekształcenie się ustroju Polski Żegluga wiślana. Gdańsk. Zboże. Pańszczyzna KRÓLOWIE ELEKCYJNI Pierwsze bezkrólewie Walezy Batory Sprawy gdańskie Walka z Moskwą Polityka wewnętrzna Batorego Zygmunt III Waza Wojna trzydziestoletnia Sprawy szwedzkie Sprawy moskiewskie Kozaczyzna Napór turecki Rokosz Zebrzydowskiego Unia brzeska Warszawa Władysław IV Początek buntu Chmielnickiego Jan Kazimierz Wojna z Chmielnickim Wichrzenia wewnętrzne „ Potop” szwedzki Wojna z Moskwą Ugoda hadziacka Wyrośnięcie potęgi pruskiej Próba przewrotu profrancuskiego Rokosz Lubomirskiego Polityka Olszowskiego Michał Korybut Wiśniowiecki Sprawa pruska Najazd turecki Konfederacja gołąbska Chocim Sobieski Polska przedmurzem chrześcijaństwa Wyprawa wiedeńska Wyprawa mołdawska Ostatnie lata Sobieskiego
